Γραφή
Levent Kenez/Stockholm
Η σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο από τις αμερικανικές δυνάμεις και η μεταφορά του στη Νέα Υόρκη έχουν αναζωπυρώσει τον έλεγχο του τρόπου με τον οποίο λειτουργούσαν τα δίκτυα χρυσού, χρήματος και πολιτικής προστασίας της Βενεζουέλας κατά τη διάρκεια ετών διεθνών κυρώσεων και οικονομικής κατάρρευσης και πώς η Τουρκία αναδείχθηκε ως βασικός εταίρος σε αυτό το σύστημα.
Για χρόνια, αξιωματούχοι και αναλυτές υποστηρίζουν ότι οι απότομες αυξήσεις και οι ξαφνικές καταρρεύσεις στις εξαγωγές χρυσού της Βενεζουέλας αφηγούνται μια ιστορία από μόνες τους.
Με τον Μαδούρο να αντιμετωπίζει τώρα δίκη στις Ηνωμένες Πολιτείες με κατηγορίες όπως η ναρκοτρομοκρατία, οι αμερικανικές αρχές ισχυρίζονται ότι επέτρεψε στην διαφθορά που τροφοδοτείται από την κοκαΐνη να ανθίσει εντός της κυβέρνησής του και του προσωπικού του κύκλου.
Οι ερευνητές εντοπίζουν για άλλη μια φορά πώς τα χρήματα μετακινήθηκαν από τη Βενεζουέλα και μέσω ποιων πολιτικών σχέσεων, χωρών και επιχειρηματικών δικτύων πέρασαν αυτές οι ροές.
Από τότε που ανέλαβε την εξουσία το 2013, ο Μαδούρο έχει ηγηθεί υπερπληθωρισμού, οικονομικής κατάρρευσης και επιδείνωσης της απομόνωσης από τα δυτικά χρηματοπιστωτικά συστήματα. Καθώς τα έσοδα από το πετρέλαιο μειώθηκαν και οι καθιερωμένες οδοί εξαγωγής έκλεισαν, ο χρυσός έγινε κεντρικός για την επιβίωση του καθεστώτος.
Λειτούργησε όχι μόνο ως εξαγωγή εμπορευμάτων, αλλά και ως μέσο αποθήκευσης αξίας και εργαλείο για την παράκαμψη των κυρώσεων.
Η περίοδος της μεγαλύτερης διεθνούς απομόνωσης της Βενεζουέλας σημειώθηκε ταυτόχρονα με την ισχυρότερη πολιτική της συνεργασία με την Άγκυρα.
Οι διπλωματικοί δεσμοί επιταχύνθηκαν μετά τον Ιούλιο του 2016, όταν ο Μαδούρο έγινε ένας από τους πρώτους ξένους ηγέτες που υποστήριξαν δημόσια τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μετά από μια απόπειρα πραξικοπήματος. Ο Ερντογάν αργότερα χαρακτήρισε επανειλημμένα τον Μαδούρο ως αγαπητό φίλο και ευχαρίστησε τη Βενεζουέλα για την αλληλεγγύη της.
Μόλις τρεις μήνες μετά την απόπειρα πραξικοπήματος, ο Μαδούρο επισκέφθηκε την Κωνσταντινούπολη, καθιστώντας τον τον πρώτο πρόεδρο της Βενεζουέλας που το έκανε. Η Turkish Airlines σύντομα ξεκίνησε απευθείας πτήσεις μεταξύ Κωνσταντινούπολης και Καράκας, δημιουργώντας έναν φυσικό διάδρομο που αντικατόπτριζε την αναπτυσσόμενη πολιτική συμμαχία.
Και οι δύο ηγέτες απέρριψαν ανοιχτά τις κυρώσεις των ΗΠΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και χαρακτήρισαν τη συνεργασία τους ως αντίσταση στις μονομερείς πιέσεις. Τα στοιχεία για το εμπόριο σύντομα αντανακλούσαν αυτή την ευθυγράμμιση.
Το 2016 το διμερές εμπόριο μεταξύ Τουρκίας και Βενεζουέλας ανήλθε σε περίπου 80 εκατομμύρια δολάρια. Το 2017 ξεπέρασε τα 150 εκατομμύρια δολάρια. Η αποφασιστική καμπή ήρθε το 2018, αφού η Ουάσινγκτον επέβαλε κυρώσεις στον τομέα του χρυσού της Βενεζουέλα
Η Τουρκία άρχισε να εισάγει χρυσό από τη Βενεζουέλα, φέρεται να τον επεξεργάζεται εγχώρια. Επίσημα τουρκικά στοιχεία δείχνουν ότι οι εισαγωγές έφτασαν περίπου τα 900 εκατομμύρια δολάρια το 2018, ωθώντας το συνολικό διμερές εμπόριο πάνω από 1 δισεκατομμύριο δολάρια σε ένα μόνο έτος.
Μετά από σαφείς προειδοποιήσεις των ΗΠΑ που επικεντρώθηκαν στην επεξεργασία χρυσού και την αποφυγή κυρώσεων, το εμπόριο κατέρρευσε εξίσου απότομα.
Μέχρι το 2019 οι όγκοι είχαν υποχωρήσει στα επίπεδα πριν από την αιχμή, ένα μοτίβο που οι ρυθμιστικές αρχές θεωρούν ενδεικτικό του ανοίγματος διαδρομών υπό πολιτική κάλυψη και του κλεισίματος μόλις ενταθεί ο έλεγχος.
Ένας από τους πιο στενά παρακολουθούμενους παράγοντες κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου ήταν ο Όμιλος Ahlatçı, ένας μικρός όμιλος με έδρα το Çorum που δραστηριοποιείται στον τομέα της επεξεργασίας χρυσού, των κοσμημάτων, των χρηματοοικονομικών και των χρηματιστηριακών υπηρεσιών.
Τον Ιανουάριο του 2019, ο Tareck El Aissami, τότε αντιπρόεδρος της Βενεζουέλας για οικονομικές υποθέσεις και μια προσωπικότητα που έχει υποστεί κυρώσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες από το 2007 για φερόμενη διακίνηση ναρκωτικών και διασυνδέσεις με το Ιράν και τη Χεζμπολάχ, επισκέφθηκε το διυλιστήριο χρυσού του Ahlatçı στο Çorum.
Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε ενώ Αμερικανοί αξιωματούχοι προειδοποιούσαν ενεργά την Τουρκία για τη συμμετοχή στην επεξεργασία χρυσού της Βενεζουέλας
Ο πρόεδρος του ομίλου Ahlatçı, Ahmet Ahlatçı, επιβεβαίωσε αργότερα ότι ο Πρόεδρος Ερντογάν τον σύστησε προσωπικά στον Maduro κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του Τούρκου προέδρου στο Καράκας το 2018, παρουσιάζοντας το διυλιστήριο του Ahlatçı ως ένα από τα πιο προηγμένα στην Τουρκία. Σύμφωνα με τον Ahlatçı, ο Maduro έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή η Βενεζουέλα είναι μια σημαντική χώρα παραγωγής χρυσού.
Ενώ ο Ahlatçı αρνήθηκε δημόσια ότι επεξεργάζεται χρυσό Βενεζουέλας και επέμεινε ότι όλες οι επιχειρηματικές δραστηριότητες ήταν πλήρως τεκμηριωμένες, στελέχη της αντιπολίτευσης και ερευνητές δημοσιογράφοι παρουσιάζουν συνεχώς τον όμιλο ως εμβληματικό μιας ευρύτερης κατηγορίας επιχειρηματιών που συνδέονται με τον Ερντογάν.
Σε αυτήν την αφήγηση, τέτοιες εταιρείες περιγράφονται ως αξιόπιστοι μεσάζοντες που μπορούν να λειτουργούν σε πολιτικά ευαίσθητα περιβάλλοντα όπου η εμπορική δραστηριότητα και η πολιτική έγκριση αλληλεπικαλύπτονται. Ο Ahlatçı και οι τουρκικές αρχές αρνούνται τους ισχυρισμούς ότι ο όμιλος λειτουργεί ως οικονομικός πληρεξούσιος ή λειτουργικός ανάδοχος για την κυβέρνηση.
Ο έλεγχος εντάθηκε καθώς ο Όμιλος Ahlatçı επεκτάθηκε ραγδαία μετά το 2017.
Η εταιρεία συμπεριλήφθηκε στη λίστα Fortune 500 Turkey το 2019 και ανέβηκε γρήγορα στις κορυφαίες θέσεις με βάση τις καθαρές πωλήσεις.
Οι αναλυτές συνέδεσαν την αύξηση εν μέρει με την αυξανόμενη εγχώρια ζήτηση για χρυσό εν μέσω πληθωρισμού και αποδυνάμωσης της τουρκικής λίρας, ενώ οι επικριτές επεσήμαναν την προνομιακή τοποθέτηση σε μια περίοδο κατά την οποία το οικοσύστημα χρυσού της Τουρκίας αντανακλούσε ολοένα και περισσότερο πολιτικές προτεραιότητες.
Μέχρι το 2020, οι εταιρείες Ahlatçı κατατάσσονταν μεταξύ των μεγαλύτερων εταιρειών της Τουρκίας με βάση τον κύκλο εργασιών, ενισχύοντας την αντίληψη ότι ο όμιλος είχε γίνει κεντρικός πυλώνας της εποχής Ερντογάν.
Τον Μάιο του 2021, ο Όμιλος Ahlatçı έλαβε άδεια λειτουργίας ως ίδρυμα ηλεκτρονικού χρήματος, επιτρέποντάς του να εκδίδει ηλεκτρονικό χρήμα και να παρέχει υπηρεσίες πληρωμών. Για τους αναλυτές οικονομικού εγκλήματος, η σύγκλιση των μεγάλης κλίμακας εργασιών χρυσού και των αδειοδοτημένων υποδομών ψηφιακών πληρωμών προκάλεσε ανησυχίες.
Σε αρκετές δικαιοδοσίες, οι ερευνητές έχουν εξετάσει εάν ο φυσικός χρυσός από περιβάλλοντα που υπόκεινται σε κυρώσεις μπορεί να αποκομίσει έσοδα μέσω πλατφορμών ηλεκτρονικού χρήματος ή να μετατραπεί σε ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία. Στην περίπτωση της Βενεζουέλας, αυτές παραμένουν ερευνητικές υποθέσεις και όχι τεκμηριωμένα γεγονότα, αλλά αποτελούν μέρος ευρύτερων αξιολογήσεων κινδύνου.
Τα ερωτήματα γύρω από τον χρυσό διασταυρώθηκαν με ισχυρισμούς για διακίνηση ναρκωτικών που επανεμφανίστηκαν στην Τουρκία το 2021.
Εκείνη τη χρονιά, νέες κατηγορίες διατυπώθηκαν από τον Σεντάτ Πεκέρ, έναν καταδικασμένο αρχηγό συμμορίας και σύμμαχο του Ερντογάν, ο οποίος διέφυγε από την Τουρκία και κέρδισε ευρεία προσοχή μέσω διαδικτυακών βίντεο που περιέγραφαν λεπτομερώς φερόμενους εγκληματικούς δεσμούς μεταξύ πολιτικών και οργανωμένου εγκλήματος.
Ο Πεκέρ ισχυρίστηκε ότι ο Ερκάμ Γιλντιρίμ, γιος του πρώην πρωθυπουργού Μπιναλί Γιλντιρίμ, ο οποίος είναι στενός σύμμαχος του Προέδρου Ερντογάν, ταξίδεψε στη Βενεζουέλα για να βοηθήσει στη δημιουργία μιας νέας διαδρομής κοκαΐνης από την Κολομβία στην Τουρκία.
Σύμφωνα με τον Πεκέρ, ο Γιλντιρίμ πραγματοποίησε δύο ταξίδια στη Βενεζουέλα στις αρχές του 2021, μένοντας αρκετές ημέρες κάθε φορά, υποστηρίζοντας ότι η Βενεζουέλα προσέφερε λιγότερα εμπόδια επιβολής του νόμου.
Λίγο μετά την υποβολή των ισχυρισμών, αρχειακές φωτογραφίες που δημοσιεύθηκαν από τουρκικά μέσα ενημέρωσης επιβεβαίωσαν την παρουσία του Γιλντιρίμ στο Καράκας.
Οι εικόνες τον έδειχναν να συνοδεύει μια επίσημη κοινοβουλευτική αντιπροσωπεία κατά τη διάρκεια επίσκεψης σε ένα σχολείο που χρηματοδοτείται από την τουρκική κυβέρνηση και λειτουργεί από το Ίδρυμα Maarif. Η επίσκεψη έθεσε ερωτήματα, καθώς ο Γιλντιρίμ δεν κατείχε κοινοβουλευτική ή κυβερνητική θέση.
Ο πρώην πρωθυπουργός Μπιναλί Γιλντιρίμ αρνήθηκε τους ισχυρισμούς, αλλά επιβεβαίωσε ότι ο γιος του είχε ταξιδέψει στη Βενεζουέλα, λέγοντας ότι το ταξίδι πραγματοποιήθηκε στα τέλη του 2020 για την παράδοση ιατρικών εφοδίων κατά τη διάρκεια της πανδημίας.
Η εξήγηση αμφισβητήθηκε ευρέως, καθώς η Βενεζουέλα ανέφερε πολύ λιγότερα κρούσματα COVID από την Τουρκία εκείνη την εποχή. Με τον Μαδούρο να βρίσκεται τώρα υπό κράτηση στις ΗΠΑ, οι παρατηρητές αναμένουν ότι τόσο η διακίνηση χρυσού της Βενεζουέλας όσο και οι ισχυρισμοί για διακίνηση κοκαΐνης θα μπορούσαν να εξεταστούν ξανά σε δικαστήριο και πολιτικές συζητήσεις.
