Κερατέα (Xαρουπιά):Η πρώτη γραπτή αναφορά στην κερατέα χρονολογείται στον 5ο αι.μ.Χ. Το δέντρο Χαρουπιά. Δέντρο πολύ γνωστό με το κοινό όνομα “τερατσιά”είναι παράγωγο της λέξης “Κερατέα”, εξαιτίας προφανώς του καρπού της που είναι μακρύς σαν κέρατο και λέγεται “τεράτσιν” .
Η Κύπρος παράγει το 5% της παγκόσμιας παραγωγής χαρουπιών.
Η επαρχία Λεμεσού διαθέτει δυο χώρους όπου κανείς μπορεί να δει την εργασία που σχετίζεται με το χαρούπι.
1. Οι μύλοι χαρουπιών στη Λεμεσό χτίστηκαν αρχικά στις αρχές του 1900, όταν τα χαρούπια ήταν ένα από τα βασικά είδη που εξήγαγε η Κύπρος.
Το μεγαλύτερο τμήμα του εξοπλισμού επεξεργασίας των χαρουπιών διασώζεται άθικτο και εκθέτεται σε ένα κτήριο που ανακαινίστηκε ώστε να συνδυάζει την αυθεντική ατμόσφαιρα του παρελθόντος με την εξελιγμένη αισθητική του παρόντος.
Το κέντρο, πιο γνωστό σαν Χαρουπόμυλος Λανίτη αποτελεί διαμόρφωση και αναπαλαίωση του αρχικού χώρου σ’ ένα συγκρότημα αποτελούμενο από τρεις διαφορετικές ενότητες με διάφορες δραστηριότητες (εκθεσιακοί χώροι, εστιατόρια, κλπ). Σε κεντρικό σημείο, υπάρχει η αναπαλαιωμένη μηχανή του Χαρουπόμυλου.
Το Μουσείο βρίσκεται πίσω από το μεσαιωνικό κάστρο της Λεμεσού, Λεωφόρος Βασιλίσσης και είναι ανοικτό ολόχρονα. Η είσοδος είναι δωρεάν (τηλέφωνο : +357 25 342 123)..
2. Μουσείο Χαρουπιού και Παστελοποιείο – « Μαύρος Χρυσός »
Το μουσείο είναι ένα πέτρινο παραδοσιακό κτίριο όπου ο επισκέπτης μπορεί να παρακολουθήσει την επεξεργασία του χαρουπιού . Στο παστελοποιείο, το οποίο βρίσκεται στον ίδιο χώρο πίσω από το μουσείο μπορεί κάποιος να παρακολουθήσει την επίδειξη παρασκευής παστελιού και να δοκιμάσει διάφορα εδέσματα από χαρούπι.
Διεύθυνση Οινοποιείου 15, Ανώγειρα, Λεμεσός
Λειτουργία Όλο το χρόνο, Καθημερινά 9.00- 19.00 (τηλέφωνο : + 357 25 222 357)
Είσοδος 3,00 ευρώ.
Η χαρουπιά είναι κυρίως μεσογειακό δέντρο και συναντιέται και στην Κύπρο. Καλλιεργείται για τα φρούτα του, τα χαρούπια, που μπορεί να φτάσουν μέχρι και 30 εκατοστά μήκος. Στην Κύπρο παράγεται από το χαρούπι το περίφημο παστέλλι. Παράγεται επίσης το χαρουπόμελο, το οποίο χρησιμοποιείται σαν υποκατάστατο της ζάχαρης.
Για την παραγωγή του παστελιού, χρησιμοποιούμε την ίδια ποσότητα σουσαμιού και χαρουπόμελου, Καβουρδίζουμε το σουσάμι σε λίγο φυτέλαιο μέχρι να ροδίσει. Βράζουμε το χαρουπόμελο σε χαμηλή φωτιά το μέλι για περίπου 10 λεπτά χωρίς να το ανακατεύουμε. Ανακατεύουμε, μακριά από τη φωτιά, μέχρι να γίνει ομοιογενές το μείγμα. Βουτυρώνουμε ένα ταψί και το απλώνουμε μέχρι να κρυώσει λίγο για να είναι εύκολο το κόψιμο. Το αφήνουμε να κρυώσει τελείως.
Γενικά, το χαρούπι χρησιμοποιείται στη βιομηχανία τροφίμων, στην κοσμητική, τη βιομηχανία χάρτου και τη φαρμακευτική.
Σήμερα, η απευθείας κατανάλωση του χαρουπιού είναι σπάνια.
Η Κύπρος παράγει το 5% της παγκόσμιας παραγωγής χαρουπιών.
Χαρουπόμελο.
Υλικά : Χαρούπια, νερό.
Πλένουμε τα χαρούπια και τα σπάμε σε κομματάκια 1-2 εκατοστών.
Τα βάζουμε σε μεγάλη κατσαρόλα και προσθέτουμε νερό ώστε να τα σκεπάζει κατά δύο δάκτυλα περίπου.
Βάζουμε την κατσαρόλα να βράσει και αφαιρούμε όσο μπορούμε από τον αφρό που δημιουργείται.
Αφού βράσουν 5 λεπτά αποσύρουμε από τη φωτιά.
Αφήνουμε το μείγμα 24 με 48 ώρες ώστε τα χαρούπια να αφήσουν όλο το μέλι τους στο νερό μας.
Τελικά στραγγίζουμε το υγρό και το βάζουμε να βράσει σε μέτρια θερμοκρασία μέχρι να δέσει και να αποκτήσει να γίνει λίγο πιο ρευστό από το μέλι της μέλισσας.
Χαράλαμπος Πετεινός
Ιστορικός, συγγραφέας
Τελευταίο βιβλίο : « Πού οδηγείται η Τουρκία; Νέο-οθωμανισμός και ισλαμο-συντηρητισμός , L’Harmattan, Παρίσι, 2013.
